Η ιδέα που μοιάζει επιστημονική φαντασία αλλά ήδη συμβαίνει
Το 1967 ένας άνθρωπος διαγνώστηκε νομικά νεκρός και το σώμα του τοποθετήθηκε σε δεξαμενή υγρού αζώτου στους −196°C. Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, παραμένει εκεί.
Δεν πρόκειται για σενάριο ταινίας.
Πρόκειται για τον James Bedford, τον πρώτο άνθρωπο στην ιστορία που τέθηκε σε κρυογονική διατήρηση, με την ελπίδα ότι μια μελλοντική ιατρική τεχνολογία θα μπορέσει να θεραπεύσει την ασθένεια που τον οδήγησε στον θάνατο και ίσως να τον επαναφέρει.
Ακούγεται ακραίο. Για πολλούς, ακόμη και παράλογο. Κι όμως, σήμερα υπάρχουν οργανισμοί που διατηρούν ανθρώπινα σώματα ή εγκεφάλους σε ειδικές εγκαταστάσεις, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη υπογράψει συμβόλαια ώστε να μπουν σε διαδικασία κρυοσυντήρησης μετά τον θάνατό τους.
Είναι όμως η κρυογονική μια πραγματική επιστήμη του μέλλοντος ή μια πανάκριβη υπόσχεση χωρίς αντίκρισμα;
Τι είναι η κρυογονική;
Η κρυογονική διατήρηση, γνωστή διεθνώς ως cryonics, είναι η διαδικασία διατήρησης ανθρώπινου σώματος ή εγκεφάλου σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες μετά τον νομικό θάνατο, με σκοπό μια πιθανή μελλοντική επαναφορά.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Οι οργανισμοί κρυογονικής δεν ισχυρίζονται ότι μπορούν να επαναφέρουν κάποιον σήμερα. Η διαδικασία βασίζεται στην υπόθεση ότι η μελλοντική επιστήμη ίσως καταφέρει να επιδιορθώσει τις κυτταρικές βλάβες, να θεραπεύσει ασθένειες που σήμερα θεωρούνται ανίατες και να αποκαταστήσει βιολογικές λειτουργίες που σήμερα δεν μπορούν να επανεκκινήσουν.
Με απλά λόγια:
Η κρυογονική δεν προσπαθεί να νικήσει τον θάνατο στο παρόν. Προσπαθεί να κερδίσει χρόνο για το μέλλον.
Κρυογονική ή απλή κατάψυξη;
Πολλοί φαντάζονται ότι η διαδικασία μοιάζει με το να «παγώνει» κανείς όπως στις ταινίες.
Στην πραγματικότητα, αυτό θα κατέστρεφε σχεδόν αμέσως το σώμα.
Όταν το νερό μέσα στα κύτταρα παγώνει, δημιουργούνται παγοκρύσταλλοι που σχίζουν κυτταρικές μεμβράνες και ιστούς. Ένα σώμα που θα είχε παγώσει με τον συμβατικό τρόπο θα υφίστατο τεράστια βλάβη.
Για αυτό η σύγχρονη κρυογονική χρησιμοποιεί μια διαδικασία που ονομάζεται υαλοποίηση (vitrification).
Αντί να παγώσουν οι ιστοί, χρησιμοποιούνται ειδικά κρυοπροστατευτικά διαλύματα ώστε το σώμα να εισέλθει σε μια γυάλινη, μη κρυσταλλική κατάσταση, μειώνοντας σημαντικά τις καταστροφές στους ιστούς.
1. Νομικός θάνατος
Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει μόνο αφού ο άνθρωπος κηρυχθεί νομικά νεκρός.
Αυτό σημαίνει ότι η καρδιά έχει σταματήσει και έχει υπάρξει επίσημη ιατρική διαπίστωση θανάτου.
2. Άμεση ψύξη και σταθεροποίηση
Το σώμα ψύχεται γρήγορα ώστε να επιβραδυνθεί η αποσύνθεση και να περιοριστεί η ισχαιμική βλάβη, δηλαδή η φθορά που προκαλείται όταν οι ιστοί στερούνται οξυγόνου.
Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται προσωρινές τεχνικές υποστήριξης κυκλοφορίας για τη μείωση βλαβών στους ιστούς.
3. Αντικατάσταση αίματος
Το αίμα αφαιρείται και αντικαθίσταται από ειδικά κρυοπροστατευτικά υγρά.
Αυτές οι ουσίες λειτουργούν παρόμοια με αντιψυκτικά βιολογικών ιστών και μειώνουν τη δημιουργία παγοκρυστάλλων.
4. Σταδιακή ψύξη
Το σώμα ψύχεται αργά για αρκετές ώρες ή ημέρες μέχρι να φτάσει περίπου στους −196°C, θερμοκρασία υγρού αζώτου.
5. Μακροχρόνια αποθήκευση
Το σώμα τοποθετείται σε ειδικές δεξαμενές αποθήκευσης που ονομάζονται dewars.
Δεν χρησιμοποιείται ηλεκτρικό ρεύμα για την ψύξη. Η διατήρηση γίνεται μέσω υγρού αζώτου, το οποίο αναπληρώνεται περιοδικά.
Γιατί κάποιος να το επιλέξει;
Οι λόγοι ποικίλλουν.
Κάποιοι άνθρωποι βλέπουν την κρυογονική ως μια δεύτερη ευκαιρία ζωής.
Άλλοι πιστεύουν ότι ασθένειες όπως ο καρκίνος, η άνοια ή οι νευροεκφυλιστικές νόσοι στο μέλλον θα θεωρούνται εύκολα θεραπεύσιμες.
Υπάρχει επίσης η θεωρία ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί ως φορέας πληροφοριών. Αν διατηρηθεί η δομή του, ίσως στο μέλλον να μπορεί να αποκατασταθεί η μνήμη, η προσωπικότητα και η αίσθηση ταυτότητας.
Αυτό παραμένει, βέβαια, θεωρητικό.
Η ιστορία της κρυογονικής: Από ιδέα σε βιομηχανία
Δεκαετία 1960: Η αρχή
Το 1964 ο Robert Ettinger δημοσίευσε το βιβλίο The Prospect of Immortality, όπου υποστήριζε ότι η τεχνολογία ίσως κάποτε μπορέσει να αναστήσει ανθρώπους που διατηρήθηκαν σωστά.
Το 1967 ο James Bedford γίνεται ο πρώτος άνθρωπος σε κρυοσυντήρηση.
1970–1990: Προβλήματα και αμφισβήτηση
Οι πρώτες προσπάθειες αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα.
Οι τεχνικές ήταν ατελείς και αρκετές εταιρείες απέτυχαν οικονομικά, οδηγώντας σε καταστροφή δειγμάτων.
Η αξιοπιστία του χώρου δέχθηκε ισχυρό πλήγμα.
1990–2010: Η επανάσταση της υαλοποίησης
Η τεχνολογία vitrification βελτίωσε σημαντικά τη διατήρηση ιστών.
Η έρευνα πάνω στην κρυοσυντήρηση οργάνων για μεταμοσχεύσεις άρχισε να επηρεάζει θετικά και την κρυογονική.
2010–σήμερα
Η κρυογονική απέκτησε νέα δυναμική.
Νεότερες εταιρείες, βιοτεχνολογία, νανοϊατρική και τεχνητή νοημοσύνη αναζωπύρωσαν τη συζήτηση.
Σήμερα περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι βρίσκονται ήδη σε κρυοσυντήρηση, ενώ αρκετές χιλιάδες έχουν ενεργά συμβόλαια.
Πόσο κοστίζει η κρυογονική;
Το κόστος εξαρτάται από την επιλογή.
Μόνο εγκέφαλος (neuro preservation):
περίπου 50.000–80.000 ευρώ
Ολόκληρο σώμα:
150.000–250.000 ευρώ ή περισσότερο
Πολλοί επιλέγουν ασφάλεια ζωής ώστε το κόστος να καλύπτεται μετά τον θάνατο.
Οι σημαντικότεροι οργανισμοί σήμερα
Alcor Life Extension Foundation
Ένας από τους γνωστότερους οργανισμούς παγκοσμίως.Cryonics Institute
Από τους παλαιότερους φορείς στον χώρο.Tomorrow Bio
Ευρωπαϊκή εταιρεία που αναπτύσσεται γρήγορα.
Το μεγάλο επιστημονικό debate
Εδώ βρίσκεται η ουσία.
Οι υποστηρικτές λένε:
• Δεν υπάρχει φυσικός νόμος που να αποδεικνύει ότι η επαναφορά είναι αδύνατη.
• Η μελλοντική νανοτεχνολογία ίσως επιδιορθώσει βλάβες.
• Η πληροφορία του εγκεφάλου μπορεί να διατηρείται.
Οι επικριτές απαντούν:
• Κανένας άνθρωπος δεν έχει επανέλθει ποτέ.
• Δεν γνωρίζουμε αν η συνείδηση διατηρείται.
• Η κυτταρική βλάβη παραμένει σοβαρή ακόμη και με σύγχρονες μεθόδους.
Αντικειμενικά, η επιστήμη σήμερα δεν υποστηρίζει ότι η κρυογονική λειτουργεί. Υποστηρίζει μόνο ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη αν θα μπορούσε θεωρητικά να λειτουργήσει στο μέλλον.
Αυτή είναι μια σημαντική διάκριση.
Μια βαθύτερη σκέψη για το τέλος
Ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα της κρυογονικής δεν είναι αν θα μπορέσουμε κάποτε να ξυπνήσουμε στο μέλλον.
Ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί φοβόμαστε τόσο πολύ το τέλος.
Η ανθρωπότητα πάντα αναζητούσε τρόπους να ξεπεράσει τη φθορά. Μέσα από μύθους, φιλοσοφία, αλχημεία, θρησκείες ή επιστήμη.
Η κρυογονική είναι ίσως η πιο σύγχρονη εκδοχή αυτής της διαχρονικής επιθυμίας.
Όμως γεννιέται ένα δύσκολο φιλοσοφικό ερώτημα:
Αν κάποτε μπορούσαμε να παρατείνουμε τη ζωή επ’ αόριστον, θα αγαπούσαμε με τον ίδιο τρόπο; Θα δίναμε την ίδια αξία στον χρόνο, στις επιλογές και στους ανθρώπους;
Ή μήπως η θνητότητα είναι τελικά εκείνο που κάνει τη ζωή τόσο βαθιά πολύτιμη;
Πηγές & Βιβλιογραφία
• Alcor Life Extension Foundation
• Cryonics Institute
• Tomorrow Bio
• National Library of Medicine (PubMed)
• Scientific American
• MIT Technology Review
